راههاي مبارزه با تجمل گرايي

 تقويت باورهاي ايماني و ارزشهاي اخلاقي

يكي از شيوه هاي مهم در آموزه هاي ديني براي مقابله با مفاسد اقتصادي و اخلاقي و تحكيم ارزشهاي ديني افراد، تقويت باور آنان نسيت به مبداء و معاد است كه همچون ناظري دروني، اجراي دستورات الهي را تضمين مي كند. اعتقاد واقعي به خدا، اصلي‏ترين و اساسي‏ترين پايه و بنيان ديني است و مذهب بدون اعتقاد به وجود هستي‏بخش هدايت‏گر، معني نمي‏دهد. اين اصل اساسي، بيشترين تاثير را بر زندگي و رفتار افراد جامعه دارد، زيرا اساسي‏ترين عنصر تاثيرگذار بر رفتار و عملكرد اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و سياسي افراد جامعه، اعتقادات اين افراد است و بدون شك اصلي‏ترين اعتقادها و باورها، اعتقاد و باور به وجود مبداء هستي و ايمان به اين مبداء، يعني خداست.

تقويت روحيه ايمان به خداي متعال و تقوا[1] ، انسان را از دام هاو کيد شيطان و هواي نفس رهايي مي بخشد. خداوند متعال در قرآن مي فرمايد: يَأَيهَُّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِن تَتَّقُواْ اللَّهَ يجَْعَل لَّكُمْ فُرْقَانًا وَ يُكَفِّرْ عَنكُمْ سَيَِّاتِكمُ‏ْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ  وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيم[2]؛ اي كساني كه ايمان آورده‏ايد! اگر از (مخالفت فرمان) خدا بپرهيزيد، براي شما وسيله‏اي جهت جدا ساختن حق از باطل قرار مي‏دهد (روشن‏بيني خاصّي كه در پرتو آن، حق را از باطل خواهيد شناخت) و گناهانتان را مي‏پوشاند و شما را ميآمرزد و خداوند صاحب فضل و بخشش عظيم است!

همان‌گونه که در آيه آمده است ، تقوا در دنيا به انسان چنان روشن بيني مي دهد که مي تواند صلاح خود را از فساد تشخيص دهد و مسير زندگي خويش را مشخص کند. بنابراين ، اگر خداي ناکرده بخواهد در عرصه تجمل هاي زندگي قدم بگذارد که مسيري انحرافي است ، تقواي او مانع چنين فسادي خواهد شد.

گفتني است ما همان گونه که در بيرون ، روشنايي و تاريکي را مي بينيم ، در درون خود نيز تاريکي و روشنايي را احساس مي کنيم . ضمير بعض روشن است؛ گويي چراغي در آن نصب شده است و برعکس، ضمير بعضي تاريک است ؛ زيرا چراغ باطن آنان به خاموشي گراييده است . نخستين ويژگي افراد روشن ضمير اين است که خوبي ها و بدي ها را بهتر از ديگران ، احساس و با ديدن عيب ها و نقص ها بدان اعتراف مي کنند[3]. همه اين ها به دليل ايمان آ ن‌هاست ؛ زيرا اگر تقواي الهي در قلب و جان شان نفوذ نکرده بود ، بدي ها را تشخيص نمي دادند و مانند تجمل گرايان به جاي بندگي خداوند ، در مقابل دنيا سرتعظيم فرود مي آوردند و تاريکي همه وجودشان را فرا مي گرفت.

اين ايمان چاره همه مشكلات جوامع بشري است.  علامه طباطبايي درباره اثر تربيتي ايمان به خدا در بازداشتن آدمي از گناه و مفاسد اخلاقي مي فرمايد: «تنها دژ محكمي كه بشر را از هر گونه خطا و لغزش مي تواند نگهداري كند، دژ توحيد است. لازمه اعتقاد به مبداء و معاد اين است كه انسان در هر جا و در هر زمان، خود را به نيكوكاري ملزم دانسته و از بديها بپرهيزد، خواه كسي بفهمد يا نه و خواه كسي او را ستايش كند يا نه و خواه كسي باشد كه او را به عمل خير وادار نموده يا اينكه از بديها نهيش كند يا نباشد، چه اينكه او عقيده دارد كه روزي را در پيش دارد كه هر كس در آن روز به پاداش عمل خوب و بد خواهد رسيد[4].

ياد مرگ و باورمندي به حيات اخروي و نوع رابطه اي كه ميان اخلاق و رفتار انسان در دنيا با پاداش ها وكيفرهاي جهان آخرت وجود دارد نيز، بستر مناسبي براي اصلاح رفتار افراد جامعه پديد مي آورد. در پرتو اين بينش، رفتارهاي اخلاقي مانند فداكاري، انفاق، ايثار و از خودگذشتگي، صبر در برابر ناملايمات، مواسات با مردم، رعايت حقوق ديگران و … انجام و تقويت مي شود. افزون بر آن، ياد مرگ خود پشتوانه و ضمانت اجرايي دروني براي پرهيز از رفتارهاي ناشايست اخلاقي است، چنانكه قرآن كريم به هنگام نهي از كم فروشي، معاد و آخرت را به ياد انسانها مي آورد: « وَيْلٌ لِّلْمُطَفِّفِينَ‏… أَ لَا يَظُنُّ أُوْلَئكَ أَنهَُّم مَّبْعُوثُون‏لِيَوْمٍ عَظِيم ؛ واي بر كم فروشان… مگر آنان گمان نمي دارند كه برانگيخته خواهند شد در روزي بزرگ[5] . »

بنابراين در انديشه اسلامي ياد مرگ موجب تلاش انسان براي دوري از اعمال ناشايست و حركت براي دستيابي به سعادت حقيقي است. لذا هر اندازه كه اعتقاد و باورمندي به مبداء و معاد در انسان تقويت شود، به همان اندازه در پيشگيري وي از ابتلابه اعمال ناشايست تاثيرگذار است. اين شيوه در بحث مقابله با تجمل گرايي و درمان آن به روشني نمايان است.

حضرت امام خميني(ص) اثر اين ايمان را چنين خلاصه مي‏كنند:

«اگر ايمان به خدا و عمل براي خدا در فعاليتهاي اجتماعي و سياسي واقتصادي و ساير شئون زندگي بشر وارد شود، پيچيده‏ترين مشكلات امروزي جهان به آساني حل مي‏شود. امروز دنيا، هم در اين بن‏بست گرفتار شده است وهم نمي‏خواهد به نوع هدايت انبياء تسليم شود، ولي سرانجام چاره‏اي جز تسليم ندارد.»[6]

[1] واژه تقوا در اصطلاح قرآن و اسلام ، اصطلاح خاص و حالت روحي و ملکه اخلاقي است که هرگاه در انسان پديد آيد ،چنان قدرتي به او مي دهد که از او در برابر هجوم گناهان پاسداري مي کند. ملکه و فضيلت تقوا در روح انسان اثر مي گذارد و او را از ارتکاب لغزش ها و گناهان باز مي دارد.

[2]  انفال/29

[3]مرتضي مطهري ،  آشنايي با قرآن ، تهران : انتشارات صدرا، 1370، ج3، ص19

[4] محمد حسين طباطبايي،پيشين، ج4، ص 190

[5]  مطففين، آيات1و4و5

[6]  امام خمينى (ره)، صحيفه نور،پيشين، ج 15، ص 190

لينک جزييات بيشتر و دانلود اين پايان نامه:

نظر اسلام درباره تجمل گرايي