راه­های مقابله با استرس

مقابله به آن دسته از عمل­هایی می­گویند که شخص در پاسخ به عامل استرس­زا صورت می­دهد و ممکن است ذهنی یا عینی باشد. پاسخ مقابله یک­سری اقدامات فردی و یک­سری اقدامات در محیط کار است.

پیرلن[1] و اسکولر[2]  (1987) پاسخ­های مقابله را به سه دسته تقسیم کرده­اند:

  • پاسخ­هایی که وضعیت را تغییر می­دهند.
  • پاسخ­هایی که برداشت ما را نسبت به وضعیت تغییر می­دهند. به طوری که احتمال پیامدهای استرس­زای آن را به کمترین حد ممکن می­رسانند.
  • پاسخ­هایی که پیامدهای استرس­آور را پس از وقوع مهار می­کنند.

پاسخ­هایی که وضعیت را تغییر می­دهند:

سه نمونه بارز این پاسخ­ها: بحث و گفتگو در مسائل زناشویی، برقراری انضباط در تربیت فرزند واقدام مستقیم در محیط کار می­باشد. این روش مخصوص افرادی است که قصدشان کاستن استرس در محیط کار است البته بیشتر افراد توانایی و آگاهی لازم برای تغییر دادن وضعیت را ندارند.

پاسخ­هایی که برداشت ما را نسبت به وضعیت تغییر می­دهند:

در این نوع مقابله­ها آگاهانه سعی بر آن است تا عامل استرس­زا را بی­اثر گرداند یکی از این نوع پاسخ­ها مقایسه مثبت[3] است. یعنی شخص از مقایسه وضع خود با وضع کسانی که در موقعیتی بدتر از او قرار دارند به این نتیجه می­رسد که وضع چندان بدی هم نداردو نسبت به وضع خویش احساس بهتری پیدا می­کنند.

پاسخ­هایی که پیامدهای استرس را مهار می­کنند:

این پاسخ­ها هدف­شان این است که تأثیر منفی وضعیت استرس­زا را کاهش دهند. مانند افکار، پذیرش سختی، بیرون­ریزی احساس و ….

پیرلن و اسکولر(1987) دریافتند هرچه تعداد پاسخ­های ممکن برای مقابله بیشتر باشد مقابله با موفقیت بیشتری همراه خواهد شد.

در بررسی گسترده­ای که توسط مثانی[4] (1986) درباره مدیریت استرس انجام شد راه و روش­های مداخله را به دو دسته تقسیم کرد:

  • مقابله پیشگیرانه[5] : پاسخ­هایی که استرس را در همان آغاز بروز فرو می­نشاند.
  • مقابله مبارزه جویانه[6] : راهبردهایی که با عامل­های فعال استرس مبارزه می­کند (ملاعباسی، 1391).

فهرستی از نمونه­های هر دو دسته در جدول شماره 2-2 ارائه شده است.

جدول 2-2: طبقه­بندی راهبردهای مقابله فردی

راهبردهای مقابله فردی انواع
مبارزه­ جویانه دوری جستن از عامل­های استرس با ایجاد سازگاری در زندگی یا تعدیل سطح خواسته­ها
دگرگون کردن الگوهای رفتاری که موجب استرس می­شوند.
توسعه دادن منابع مقابله
پیشگیرانه مراقبت دائمی (نظارت) در برابر عامل­های استرس و نشانه­های آن
آماده سازی منابع و از میان برداشتن عوامل استرس
تحمل کردن عامل­های اجتناب ناپذیر استرس
فرونشاندن برانگیختگی­های استرس­آور

 

(رأس و آلتمایر 1994، ترجمه خواجه­پور، 1377) راهبردهای پیشگیرانه را چنین شرح داده­اند:

  1. اقدامات فرد
  2. شیوه­های مداخله در محیط کار
  • اقدامات فردی:

الف) راهبردهای پیشگیرانه

  • مراقبت دائمی در برابر عامل­های استرس و فشارهای آن
  • مراقبت پیوسته از ماهیچه­ها
  • آماده داشت منابع و از میان برداشتن عامل­های استرس
  • تحمل عامل­های استرس­زا
  • کاهش دادن برانگیختگی

ب) راهبردهای مبارزه­جویانه

  • گسترش دادن منابع مقابله
  • تغییر الگوهای رفتاری منجر به استرس
  • پرهیز از عامل استرس با تنظیم زندگی و تعدیل خواسته­ها
  • شیوه­های مداخله در محیط کار
  • ویژگی نقش
  • ویژگی شغل
  • روابط میان فردی
  • ساختار و جو سازمانی شامل (تمرکززدایی، تصمیم­گیری مشارکتی، زمینه­یابی جو سازمانی)
  • روش­های مدیریت منابع انسانی شامل (کارمندیابی و گزینش، جامعه­پذیری و آشناسازی، بازخورد عملکرد، هدف­گذاری، آموزش، برنامه­های خاص).

[1] Pearlin

[2] Schooler

[3] Positive Comparison

[4] Mathney

[5] Combative Coping

[6] Preventive Coping

لینک جزییات بیشتر و دانلود این پایان نامه:

بررسی رابطه استرس شغلی با رضایت شغلی پرستاران شاغل در بیمارستان­های شهر کرمانشاه در سال 1393